Syn wiejskiego organisty. W 1880-84 uczeń krawiecki w Warszawie, wyzwolony na czeladnika. W 1884(?)-1887 aktor w wędrownych trupach teatralnych. W 1888-93 robotnik na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Pod koniec 1893 przeniósł się do Warszawy, żyjąc wyłącznie z prac literackich. Rozgłos zyskał studium środowiskowym Pielgrzymka do Jasnej Góry (1895; uczestniczył w chłopskiej pielgrzymce podczas obchodów 100. rocznicy powstania kościuszkowskiego 1794), w którym dał się poznać jako artysta o niezwykłej wrażliwości zmysłowej, ukazujący w plastycznych opisach bogactwo otaczającego świata. W 1895 przebywał w Łodzi, zbierając materiały do Ziemi obiecanej. Dużo podróżował (Rzym, Berlin, Bruksela, Londyn), najczęściej i najdłużej przebywał w Paryżu. W 1900 w katastrofie kolejowej k. Warszawy uległ poważnej kontuzji, której skutki odczuwał do końca życia. Wysokie odszkodowanie, jakie otrzymał, polepszyło znacznie jego trudną sytuację materialną. W 1902 po poślubieniu Aurelii z Szacsznajdrów Szabłowskiej wyjechał do Francji, gdzie w Bretanii pracował nad Chłopami. Rewolucję 1905 przeżył w Warszawie. Tu również przebywał podczas I wojny światowej, zajmując się pracą literacką oraz działalnością w komitetach społecznych i obywatelskich. Po odzyskaniu niepodległości dwukrotnie (1919 i 1920) wyjeżdżał do środowisk polonijnych w USA z apelami o pomoc dla odbudowującej się Polski. W 1920 zakupił Kołaczkowo k. Wrześni. Żywo interesował się filmem, był jednym ze współtwórców pierwszej polskiej spółdzielni kinematograficznej. Po raz ostatni wystąpił publicznie 15 VIII 1925 jako członek PSL-Piast na święcie ludowym w Wierzchosławicach. Pogrzeb Reymonta stał się wielką manifestacją narodową. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, a jego serce wmurowano w filarze kościoła Św. Krzyża, tamże.