Uczeń m.in. A. Freyera w Warszawie, D. Stefanowicza w Mińsku i C.F. Rungenhagena w Berlinie. Od 1840 organista, dyrygent teatru i nauczyciel gry fortepianowej w Wilnie; odbywał podróże do Warszawy, Petersburga, Weimaru, Paryża; od 1858 dyrektor opery, 1864-72 wykładał w Instytucie Muzycznym w Warszawie. Moniuszko był najwybitniejszym kompozytorem polskim 2. połowy XIX w. i po F. Chopinie głównym przedstawicielem stylu narodowego w muzyce polskiej; stał się twórcą polskiej opery narodowej i głównym reprezentantem liryki wokalnej; o narodowym charakterze jego dzieł zdecydowały elementy folkloru polskiego (stylizacje polskich tańców ludowych w operach) oraz wątki tematyczne tekstów, do których tworzył muzykę - obrona sprawy chłopskiej w stosunkach społecznych (Halka), utrwalanie tradycji patriotycznych i piękna polskiego obyczaju (Hrabina, Straszny dwór); opery Moniuszki cechuje bogactwo inwencji melodycznej, trafność muzycznej charakterystyki postaci i barwność scen rodzajowych; opery: Halka (libretto W. Wolskiego, wersja 2-aktowa wystawiona w Wilnie 1848, wersja 4-aktowa wystawiona w Warszawie 1 I 1858), Flis (1858), Hrabina (1860), Verbum nobile (1861), Straszny dwór (1865), Paria (1869); operetki i wodewile: Nocleg w Apeninach (1839), Karmaniol (1840), Nowy Don Kichot (1841), Loteria (1843), Jawnuta (1852); balety: Monte Christo (1866), Na kwaterunku (1868); Moniuszkę inspirowały utwory polskich poetów, zwłaszcza A. Mickiewicza; skomponował ponad 300 pieśni solowych publikowanych głównie w Śpiewnikach domowych (zeszyty 1-6 1844-59, zeszyty 7-12 wydanie pośmiertne 1876-1910); najpopularniejsze z nich: Dziad i baba, Pieśń wieczorna, Znaszli ten kraj, O matko moja, Stary kapral, Prząśniczka; kantaty: Milda (1848),